بررسی رفتار اطلاع یابی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان سال 1387

The information - seeking behavior of academic member in Kashan university of medical science 1387


چاپ صفحه
پژوهان
صفحه نخست سامانه
مجری و همکاران
مجری و همکاران
اطلاعات تفضیلی
اطلاعات تفضیلی
دانلود
دانلود
علوم پزشکی کاشان
علوم پزشکی کاشان

مجریان: زهرا بتولی

کلمات کلیدی:

اطلاعات کلی طرح
hide/show

کد طرح 87027
عنوان فارسی طرح بررسی رفتار اطلاع یابی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان سال 1387
عنوان لاتین طرح The information - seeking behavior of academic member in Kashan university of medical science 1387
نوع طرح طرح
محل اجرای طرح
رسته مطالعاتی توصیفی- مقطعی
دانشکده/مرکز دانشکده بهداشت
زمان اجرا -روز 2024
تاریخ تصویب 1387/03/07
وضعیت طرح خاتمه یافته
ضرورت انجام تحقیق

اطلاعات مجری و همکاران
hide/show

نام و نام‌خانوادگی سمت در طرح نوع همکاری درجه‌تحصیلی پست الکترونیک
زهرا بتولیمجریاولکارشناسی ارشد batooli91@gmail.com
حمید رضا گیلاسیهمکار Ph.Dhrgilasi@yahoo.com
طاهره مازوچیکارشناس مربوطه Ph.D mazoochi_t@kaums.ac.ir
نگین مسعودی علویناظر Ph.Dmasudialavi_m@kaums.ac.ir
فاطمه سادات عسگریانهمکاراصلیکارشناسی ارشد fatisadat@yahoo.com
منصوره عرفانهمکاراصلی
سهیلا یداللهیهمکاراصلی
علی فیروزیانهمکاراصلی
زهرا سرافرازیهمکاراصلیکارشناسی
اعظم عباسیان همکاراصلیکارشناسی

اطلاعات تفضیلی
hide/show

عنوان متن
AcAbstract
مشکلات اجرایی و محدودیت های پژوهش
سوالات پژوهش. سؤالاتپژوهش: 1- اعضاء هیات علمی تا چه حد با پیشرفتهای تازه تخصص خود همگام هستند؟ 2- هدف اعضاء هیات علمی از جستجوی اطلاعات چیست؟ 3- اعضاء هیات علمی از کدامیک از منابع چاپی یا الکترونیکی جهت جستجوی اطلاعات استفاده میکنند؟ 4- اعضاء هیات علمی از چه منابعی برای دسترسی به اطلاعات بهره می جویند؟ 5 - اعضاء هیات علمی از کدامیک از بانکهای اطلاعاتی پزشکی، چکیده نامه ها و نمایه نامه های پزشکی بیشتر استفاده می کنند؟ 6- میزان تأثیرپذیری از اینترنت تا چه اندازه است؟ 7- اعضاء هیات علمی برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاز از کدامیک از خدمات اینترنت استفاده میکنند؟ 8- اعضاء هیات علمی چه زبانی را در استفاده از منابع ترجیع می دهند؟ 9- مهمترین موانع فردی اعضاء هیات علمی در دسترسی به اطلاعات کدام است؟ 10- مهمترین موانع غیر فردی اعضاء هیات علمی در دسترسی به اطلاعات کدام است؟ 479-488 26. Premsmith,L.1990.The Information Needs Of Academic Medical Scientists At Chulanko Okirn. The Bulletin Of The Medical Library Association. 7:383-387 27. Rezaei Sharifabadi, Saeed.1993. Effects Of The Internet On Research Activities .Information Seeking And Communication Behavior Of Australian Academic Phychologyists.Thesis Of Ph.D.Soth Wales:Schoolof Information ,Library & Archieve Studeis 28. Richwine, and Mp, Mcgowan J. 2001. A Rural Virtual Health Sciences Library Project: Research Findings With Implications For Next Generation Library Services. Bull Med Libr Assoc . Jan;89(1):37-44.14. 29. Rieh S. Y. 2004. On The Web At Home: Information Seeking And Web Searching In The Home Environment (106kb). Journal Of The American Society For Information Science And Technology. 55:8 : 743–7 30. Verhey Mp.1999. Information Literacy In An Undergraduate Nursing Curriculum: Development, Implementation, And Evaluation. J Nurs Educ . 38(6):252-9. بهداشتی قابل اطمینان دانستند(Cheryl 2005, 213-223). نتایج این تحقیق نشان داد که اعضاء هیئت علمی دانشکده بهداشت به نسبت سایر دانشکده ها کمتر از مجلات الکترونیکی استفاده می کردند . شاید این موضوع به دلیل کمبود مجلات الکترونیکی مرتبط با رشته های بهداشت در مجموعه نشریات الکترونیکی دانشگاه باشد . بخشی از اطلاعات رشته های بهداشت مربوط به اطلاعات فنی مهندسی می باشد. از جمله اطلاعات مرتبط با آب، فاضلاب ، حریق ، ایمنی ساختمان ، آمار و ... در نتیجه این اطلاعات را نمی توان به میزان زیاد در مجلات الکترونیکی پزشکی یافت. 9-4.منابع مورد استفاده اعضاء هیات علمی جهت دسترسی به اطلاعات: منابع مورد استفاده اعضاء هیئت علمی جهت جستجوی اطلاعات شامل منابع مرجع( پایان نامه، کتابشناسی، دایره المعارف و ...) ، غیر مرجع (کتاب ، مجله و ...) و منابع غیر رسمی ( سمینار ، کارگاه و گفتگو با صاحبنظران) می باشد . 9/36 درصد گزارش دادند که از هیچ یک از منابع مرجع استفاده نمی کردند. 9/16 درصد پایان نامه را ترجیح دادند و 2/36 درصد کتابشناسیها را مورد استفاده قراردادند. 8/21 درصد نیز از هر سه استفاده می کردند. شاید علت کم بودن میزان استفاده از منابع مرجع تعداد محدود این منابع در کتابخانه ها باشد. در مورد میزان استفاده از منابع غیر مرجع 4/11 درصد کتاب ، 1/37 درصد مجله و 5/26 درصد هر 2 کتاب و مجله را انتخاب کردند. 25 درصد نیز به منابع دیگر از جمله اینترنت ، روزنامه و غیره اشاره کردند.در نتیجه مجلات در رتبه اول قرار دارد. نتایج این تحقیق با یافته های دیلمقانی و حیدری ،سامانیان و افشارنجانی مخالف و با نتایج براون و رضایی شریف آبادی ، قاسمی و مکی زاده همخوانی دارد. دیلمقانی(1357) گزارش داد که منابع مورد استفاده اعضاء هیئت علمی رشته مهندسی مکانیک 5 دانشگاه شهر تهران در درجه اول کتاب و نشریات در رتبه دوم قرار دارد(دیلمقانی 1357). حیدری نیز در پایان نامه خود گزارش داد که کتابهای تخصصی داخلی و خارجی نخستین منبع مورد استفاده جامعه مورد مطالعه بود(حیدری 1377). سامانیان نیز (1378) در تحقیقی به تحلیل رفتار اطلاع یابی پزشکان شهرستان بجنورد پرداخت. از نظر پزشکان این شهر استفاده از متون پایه و استاندارد برای کسب اطلاع در اولویت اول و استفاده از مجلات پزشکی برای کسب اطلاعات در اولویت دوم قرار دارد(سامانیان 1378، 89-100). افشارزنجانی(1366) نیز گزارش داد که در میان منابع اطلاعاتی نشریات کمترین اهمیت را دارند و دلایل آن را ندانستن زبان خارجی، آشنا نبودن با اهمیت نشریات ادواری حوزه خود و موجود نبودن نشریان ادواری مناسب و نداشتن فرصت برای بازیابی مقالات مورد نیاز دانست (افشارزنجانی 1366) . این در حالی است که رضایی شریف آبادی (1993) نشان داد که روانشناسان از مجله های علمی به عنوان مهمترین وسیله ارتباط علمی استفاده می کنن (Rezaei sharufabadi 1993 ). براون نیز در بررسی خود بیان می دارد که متخصصان علوم نجوم ، شیمی و ... از مجلات استفاده بیشتری می نمودند(Brown 1999, 929-943 ). قاسمی (1382) در مقاله ای با عنوان "بررسی رفتار اطلاع یابی پزشکان مسجد سلیمان" نیازهای اطلاعاتی و رفتار اطلاع یابی پزشکان مسجد سلیمان را در دسترسی به اطلاعات روزآمد مورد بررسی قرار داد. نتایج حکایت از آن داشت که پزشکان مسجد سلیمان برای همگامی با پیشرفتهای تازه پزشکی ، ابتدا از مجلات پزشکی با میانگین41/2 و سپس از کتابها و تک نگاشتها با میانگین 08/2 استفاده می کنند(قاسمی 1382،13-22).. مکًی زاده (1378) در مقاله ای تحت عنوان " بررسی نیازهای اطلاعاتی استادان دانشگاه شیراز" نیازهای اطلاعاتی استادان محقق در دانشگاه شیراز، میزان استفاده آنها از منابع اطلاعاتی و مشکلات آنها در دستیابی به اطلاعات را مورد بررسی قرار داد. یافته های پژوهش نشان داد که مهمترین منبع مورد استفاده محققان ، مجلات داخلی و خارجی و در مرحله بعد کتاب است. (مکی زاده 1378، 13-22). در مورد منابع غیر رسمی منتخب اعضاء هیئت علمی، یافته ها حاکی از آن بود که 127 نفر شرکت در سمینار و کارگاه و 98 نفرگفتگو با صاحبنظران را به عنوان یکی از منابع کسب اطلاعات استفاده می کردند. علت این امر این است که اطلاعات تازه معمولا در سمینارها و سخنرانیها توسط افراد متخصص موضوعی که پیگیر اطلاعات جدید در رشته خاص خود هستند ارائه میشود. در نتیجه افراد از طریق مشاوره با صاحبنظران در همایشها و سمینارها به آسانی می توانند تبادل اطلاعات نمایند. در همایشهای تخصصی می توان به راحتی اطلاعات مربوط به موضوعات مورد نیاز را بدست آورد و از این طریق اخبار و اطلاعات مربوط به تحقیقات در حال اجرا سریعتر به دست می آید و تا حدودی در وقت و تلاش محقق صرفه جویی می شود. تقریبا تمامی پژوهشهای مورد مطالعه در این مورد به نتایج یکسانی با پژوهش حاضر دست یافته اند. در 1990 پری اسمیت در تحقیقی با هدف بررسی نیازهای اطلاعاتی پزشکان در کشورهای در حال توسعه به این نتیجه رسید که پزشکان کشورهای در حال توسعه از طریق گفتگو با همکاران به کسب اطلاعات می پردازند(Premsmith 1990, 383-387). بردستانی (1383) در تحقیقی به بررسی "رفتار اطلاع یابی متخصصان شاغل در ادارات شرکت ملی نفت " پرداخت نتایج نشان داد که مشاوره با صاحب نظران داخلی در میان مهندسان و کارشناسان بالاترین درصد استفاده از منابع غیر رسمی را به خود اختصاص می دهد و شرکت در همایشها در اولویت بعدی قرار داد(بردستانی 1383، 97-108). سوسانو رومانوس(Susana Romanos) (2004) در مقاله ای با عنوان " ارزیابی رفتار اطلاع یابی متخصصان علوم اجتماعی و علوم انسانی در دانشگاه بوینس آیرس" ، 53 محقق علوم انسانی ( از رشته های فلسفه، ادبیات و هنر) و 61 محقق علوم اجتماعی ( از رشته های مردم شناسی، کتابداری، جغرافیا، تاریخ و تعلیم و تربیت) را مورد بررسی قرار داد. یافته های پژوهش نشان داد که متخصصان هر دو گروه ، از هر دو نوع منابع رسمی و غیر رسمی در فرایند تحقیق بهره می برند، اما در نحوه بکارگیری منابع رسمی و غیر رسمی مان آنها تفاوت وجود دارد. متخصصان علوم انسانی ترجیح می دادند تا ابتدا مجله ها را مورد بررسی قرار داده و سپس در صورت لزوم با همکاران خود به مشورت بپردازند، در صورتی که متخصصان علوم اجتماعی مشورت با همکاران خود را به بررسی مجله ها ترجیح می دادند. درصد نوع منابع مورد استفاده از سوی هر دو گروه متفاوت بود: 1/43 درصد از متخصصان علوم انسانی ، مطالعه کتابها را به مجلات ترجیح می دادند، 23 درصد طرفدار مجله ها بودند و 9/33 درصد هر دو منبع را ترجیح می دادند. در میان متخصصان علوم اجتماعی ،4/31 درصد طرفدار کتابها ، 5/40 درصد طرفدار مجله ها و 2/28 درصد طرفدار هر دو منبع بودند. این تحقیق نشان داد که منابعی که متخصصان علوم اجتماعی مورد استفاده قرار می دهند از منابع مورد استفاده متخصصان علوم انسانی از قدمت کمتری برخوردار است(21). قاسمی (1382) نشان داد که پزشکاه مسجد سلیمان برای همگامی با پیشرفتهای تازه پزشکی ابتدا از مجراهای غیر رسمی و سپس از مجراهای رسمی استفاده می کنند. کاظمی نیز گزارش داد که در مورد مجراهای غیر رسمی ، شرکت در سخنرانیها مهمترین منبع کسب اطلاعات استادان حوزه پزشکی است(قاسمی 1382،13-22). 9-5.میزان استفاده اعضاء هیات علمی از بانکهای اطلاعات پزشکی، چکیده نامه ها و نمایه نامه های پزشکی: در مورد استفاده از بانکهای اطلاعاتی پزشکی یافته ها حاکی از آن بود که به ترتیب Pubmed ، Ovid ، Blackwell ، Iranmedex ، ،Upto date ، science direct دارای بیشترین میزان استفاده بودند. Pubmed به دلیل سهولت استفاده شاید یکی از محبوبترین بانکهای اطلاعاتی پزشکی به شمار می رود. لازم به توضیح است که پاب مد سیستم بازیابی اطلاعات مبتنی بر وب است که توسط مرکزملی اطلاعات بیو تکنولوژیNCBI در کتابخانه ملی پزشکی NLM گسترش و راه اندازی شده است. پاب مد بخشی از سیستم وسیع بازیابی اطلاعات مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی است که تحت عنوان Entrez شهرت دارد. سایت پاب مد از بین تمام سایتهای که خدمات مدلاین را ارائه می کنند دو قابلیت دارد: 1- همه کاربران اینترنت بصورت رایگان به این سایت دسترسی دارند. 2- پاب مد لینکی از سایت کتابخانه ملی امریکاست که همانطور که قبلا گفته شد مرکزی است که بانک اطلاعاتی مدلاین را تهیه کرده و ارائه می نماید. ضمنا تعداد 10نفر از اعضا هیات علمی از سایر بانکهای اطلاعاتی مانند docguide- irandoc – mdcounsult- medscape – proquest- sid – standfor – webemb,.. استفاده می کردند. ولیس(2006) در مقاله خود گزارش می کند که وقتی از اعضاء هیئت علمی خواسته شد تا رتبه بندی سودمندی منابع را مشخص نمایند ، بانکهای اطلاعاتی مقالات به عنوان مهمترین منبع معرفی شد (Lisa 2006, 214-217). دی(2005) نشان داد که 96 درصد از دانشجویان پرستاری از سیناهل استفاده می کردند. و 4 درصد از پرستاران بالینی به سیناهل در محل کار خود دسترسی داشتند. مدلاین ( چه از طریق سیستم پاب مد کتابخانه ملی پزشکی آمریکا یا یک تامین کننده تجاری مثل Ovid) به میزان 40 درصد توسط دانشجویان پرستاری و تنها 4 درصد توسط پرستاران بالینی مورد استفاده قرار گرفت. موسسه ملی سرطان به میزان 24 درصد توسط دانشجویان پرستاری و 4 درصد توسط پرستاران مورد استفاده قرار گرفت. بعضی دانشجویان پرستاری از مدلاین پلاس (13 درصد) استفاده می کردند که پرستاران بالینی اصلا استفاده نکردند. درحقیقت در کلاسهای آموزشی مشخص شد کسانی که ازNLM استفاده نکردند هیچکدام از آنها با بانک اطلاعاتی موسسه ملی سرطان و مدلاین پلاس آشنا نبودند (Richwine 2001, 37-44). چکیده نامه ها و نمایه نامه ها از منابع ردیف دوم در گروه منابع مرجع هستند. در استفاده از چکیده نامه ها ونمایه نامه ها ی مهم پزشکی بیشترین استفاده به مدلاین تعلق دارد. مدلاین از مهمترین پایگاههای اطلاعات کتابشناختی مورد استفاده در دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز پژوهشی وابسته به این دانشگاهها ست. اعضاء هیات علمی در استفاده از چکیده نامه ها و نمایه نامه ها بیشترین استفاده را به ترتیب از Medline، Index medicus ، Biological abstract، Experta medica به عمل آوردند.این یافته ها با یافته های کاظمی و قاسمی همخوانی دارد. در سال 83 کاظمی در تحقیق " بررسی رفتار اطلاع یابی استادان ، دستیاران و کارورزان دانشگاه علوم پزشکی اهواز " نشان داد که نمایه نامه ها و چکیده نامه های پزشکی در میان استادان به ترتیب میزان استفاده عبارتند از Medline ، Index medicus ، Biological abstract، Experta medica (کاظمی 1383، 7-14). قاسمی (1382) نشان داد که در استفاده از نمایه نامه ها و چکیده نامه ها مهم پزشکی بیشترین و شناخته ترین منبع اطلاعاتی مدلاین و ناشناخته ترین منبع نمایه استنادی علوم است(قاسمی 1382،13-22). طلاچی(1366) نیز در تحقیق خود به این نتیجه دست یافت که شناخته ترین نمایه نامه Index medicus و ناشناخته تریت منبع نمایه استنادی علوم است(طلاچی 1366). حاجبی گزارش می کند که اغلب پژوهشگران علوم پزشکی کشور با ابزارهای کتابشناختی مانند چکیده نامه ها ونمایه نامه ها آشنایی ندارند(حاجبی 1371). 9-6.میزان تاثیرپذیری اعضاء هیات علمی از اینترنت : در مورد تاثیر پذیری اعضاء هیئت علمی از اینترنت نتایج نشان داد که تمامی آنها از اینترنت به عنوان یک مجرای اطلاعاتی استفاده می کردند. و تنها 3 درصد گزارش دادند که به ندرت از اینترنت استفاده می کنند .این یافته ها با نتایج مختارپور همخوانی و با نتایج حیاتی مغایر است .مختارپور(1386) گزارش می کندکه تمامی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری از اینترنت استفاده می کردند(مختارپور 1386). این در حالی است که حیاتی گزارش نشان داد که در میان اعضاء هیئت علمی سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران میزان استفاده از اینترنت پایین است(حیاتی 1379، 63-78). در مورد استفاده از موتور جستجوها نتایج حاکی از آن است که اعضاء هیات علمی بیشترین استفاده را به ترتیب از google ، yahoo، msn و Altavista می کردند. درصد بالای استفاده از google و Yahoo مبین این نکته است که اکثر آنها در فرایند جستجو متکی به این دو موتور جستجو هستند. فناوری متحول جستجوی گوگل و طراحی اینترفیس مطلوب برای کاربران، گوگل را به عنوان بخشی از ماشینهای جستجوی نسل جدید تبدیل کرده است . دلایل موفقیت گوگل شاید به علت امکانات متعدد گوگل و دستیابی به نتایج مورد نظر در تعداد صفحات کمتر هنگام جستجو باشد. البته از دیگر دلایل استفاده کم از دیگر موتور ها می توان به عدم آشنایی کافی اعضاء هیئت علمی با امکانات سایر موتورهای جستجو اشاره کرد .که با برگزاری کارگاههای آموزشی میتوان اطلاع رسانی کافی دراین مورد انجام داد.این نتایج با نتایج مختارپور مشابه است . مختارپور (1386)نیز در تحقیق خود نشان داد موتورهای جستجوی گوگل و یاهو ، بیشترین درصد استفاده را در بین دانشجویان هر دو گروه به خود اختصاص داده است(مختارپور 1386) . دی (2005)نیز در تحقیق خود نشانداد که بیشتر دانشجویان از یاهو وگوگل برای کسب اطلاعات استفاده می کردند(Cheryl 2005, 213-223). درمورد استفاده از خدمات اینترنتی نتایج نشان داد که 1/94 درصد "ایمیل" را ترجیح دادند. از خدمات اینترنتی دیگری که اعضاء هیات علمی از آن استفاده می کردند به ترتیب میزان استفاده می توان به "گفتگو" ، خدمت مرجع "از کتابدار بپرس" و "گروه مباحثه" اشاره کرد. یکی از دلایل مهم استفاده کم آنها از سایر خدمات اینترنتی می توان به آشنایی کم با این خدمات اشاره کرد. به عنوان مثال گروههای خبری از خدمات اینترنتی است که به بحث و تبادل الکترونیکی برای تعامل در میان یک گروه بسته از افراد هم علاقه اطلاق می شود. گرووهای مباحثه مجموعه ای از کاربران هم علاقه محیط شبکه هستند که به صورت دسته جمعی با همدیگر ارتباط برقرار کرده و در مورد موضوعی خاص با هم گفتگو می کنند. این امکانی است که متاسفانه اعضاء هیئت علمی کمتر با آن آشنا هستند.این نتایج با نتایج حیاتی، مختارپور همخوانی دارد.حیاتی و تصویری (1379) در مقاله ای مشترک چگونگی تأ ثیر اینترنت بر رفتار اطلاع یابی و فعالیتهای پژوهشی اعضای هیأت علمی سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران را در مراکز تهران ،شیراز و مشهد مورد بررسی قرار دادند. در میان خدمات و منابع اینترنتی ، پست الکترونیکی بیشترین کاربر را به خود اختصاص داد(حیاتی 1379، 63-78). مختارپور نیز نشان داد که ایمیل با 73 درصد فراوانی بیشترین میزان استفاده را در بین سایر خدمات اینترنتی به خود اختصاص داده است(مختارپور 1386). 9-7.زبان مورد استفاده اعضاء هیات علمی هنگام استفاده از منابع. در مورد زبان منتخب اعضاء هیئت علمی هنگام دستیابی به اطلاعات نتایج نشان داد که 4/63 درصد زبان انگلیسی و 5/36 درصد هر دو زبان فارسی و انگلیسی را ترجیح دادند. زبان انگلیسی به عنوان مهمترین زبان بین المللی در دنیا از اهمیت فوق العاده زیادی در جامعه اطلاعاتی امروز برخوردار است. بخش اعظمی از منابع اطلاعاتی در حال حاضر به این زبان منتشر می شود. بنابراین یادگیری و تسلط به زبان انگلیسی در میان اعضاء هیات علمی نقش کلیدی در دستیابی به اطلاعات علمی منتشر شده در آن سوی مرزها ایفا می کرد. مختارپور نشان داد که 43نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد ( 89 درصد ) و 9 نفر از دانشجویان دکتری ( 81 درصد ) زبان فارسی را در استفاده از منابع اطلاعاتی ترجیح می دهند. این در حالی ست که درصد تمایل دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری به استفاده از زبان انگلیسی به ترتیب 50 و 81 درصد است بررسی پرسش نامه ها نشان داد که اقبال عمومی برای استفاده از منابع انگلیسی در بین دانشجویان کارشناسی ارشد به مراتب کمتر از دانشجویان دکتری است(مختارپور 1386). 9-8.مشکلات فردی و غیر فردی اعضاء هیات علمی هنگام استفاده از منابع: شیوه اطلاع یابی افراد یا اصطلاحا رفتار اطلاع یابی آنها مسلما می تواند تحت تاثیر مشکلاتی واقع در میسر جستجو قرار گیرد. این مشکلات را می توان به 2 دسته تقسیم کرد. اولا مشکلات فردی که مربوط به آشنایی کم اعضاء هیات علمی با شیوه های بهره گیری از منابع ، همچنین آشنایی کم آنها با زبان انگلیسی و کمبود وقت میشود. دوما مشکلات غیر فردی که مر بوط به کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی در ارائه خدمات اطلاع رسانی است از جمله نبود منابع کافی و جدید , بعد مسافت و دوری راه ، عدم اشتیاق کارکنان کتابخانه به ارائه خدمات و غیره. در این رابطه پرسشهایی از جامعه مورد پژوهش جهت شناخت مشکلات موجود آنها صورت گرفت . نتایج نشان داد که بیشترین درصد مشکلات فردی مربوط به کمبود وقت در بین اعضاء هیئت علمی بود. (9/40 درصد) . 6/13 درصد نیز به آشنایی کم با شیوه بهره گیری از منابع اشاره کردند. و 9/21 درصد نیز هر 3 مورد را به عنوان مشکل فردی گزارش دادند. 5/20 درصد نیز به هیچ مشکل فردی اشاره نکردند. با برگزاری کارگاهها و دوره های آموزشی می توان مشکل آشنایی کم آنها با شیوه بهره گیری از منابع و همچنین زبان انگلیسی را برطرف نمود. عمده ترین مشکل غیر فردی که توسط اعضاء هیئت علمی به آن اشاره شد نبود منابع کافی و جدید بود که با اختصاص بودجه کافی به کتابخانه ها می توان این مشکل را حل نمود. البته خوشبختانه 3/59 درصد نیز هیچ مشکلی را گزارش ندادند. علاوه بر مشکلات گفته شده اعضاء هیئت علمی به مشکلات دیگری نیز اشاره نمودند که مهمترین آنها مشکلات موجود هنگام استفاده از اینترنت می باشد. آنها قطعی مداوم اینترنت و سرعت پایین آن را به عنوان یکی از مهمترین مشکلات غیر فردی اشاره نمودند. این یافته ها با نتایج بیکتلر و وارد، چنگ ، مختارپور، کاظمی وقاسمی همخوانی دارد.بیکتلر و وارد در 1989 در تحقیقی درباره رفتار اطلاع یابی متخصصان زمین شناسی دریافتند که از اصلی ترین موانع دستیابی کمبود وقت است(Bichteler 1989, 169-178) .چنگ نیز در 1996 در مطالعه ای نبود منابع کافی را یکی از موانع مهم دستیابی دکر کرده است(Cheng 1996, 32-39). مختارپور نشان داد که" عدم دسترسی به منابع" در بین دانشجویان هر دو گروه به ترتیب با 69 و 54 درصد فراوانی در صدر مشکلات دانشجویان قرار دارد . در بین دانشجویان کارشناسی ارشد ، " وجود نقص در منابع اطلاعاتی " و " عدم آشنایی با زبان انگلیسی " هر کدام با 46 درصد فراوانی در جایگاه دوم قرار دارد. 45 درصد از دانشجویان دکتری نیز" وجود نقص در منابع اطلاعاتی " و " پراکندگی اطلاعات در منابع مختلف " را به عنوان مشکل اطلاعاتی خود معرفی نمودند(28).کاظمی نشان داد که کمبود وقت مهمترین مشکل فردی و نبود کتاب و مجلات کافی مهمترین مشکل غیر فردی به شمار می رود(25). قاسمی نیزدر تحقیق خود نشان داد که کمبود وقت مهمترین مشکل فردی و نبود شبکه ها و پایگاههای اطلاع رسانی مهمترین مشکل غیر فردی به شمار می رود(قاسمی 1382،13-22). 10. نتیجه گیری: هدف اعضایهیئت علمی از جستجویاطلاعات انجاموظایف آموزشی وپژوهشی بود که ایننشاندهنده اهمشت هر دو تدریس و ارائه مقالات پژوهشی بهطورهمزمان در میاناعضای هیئت علمی بود.اعضای هیئت علمیفرمت چاپی کتاب را به فرمت الکترونیکی آنترجیحدادند. علت اینامر آسانیاستفاده و در دسترس بودن فرمت چاپیکتاب واز طرف دیگر دسترسی پلیین و مشکلات موجود جهت استفاده از کتب الکترونیکی است. این درحالی است که فرمت الکترونیکی مجلات نسبت به فرمت چاپی طرفداران بیشتری داشت .دسترسی فوری ، روزآمد بودن و عدم محدودیت زمانی و مکانی و...شاید از علل استفاده زیاد مجلات الکترونیکی باشد. گسترش اینترنت و ایجاد امکاناتی چون گوفر ، وب جهان گستر ، انکان ایمیل، آلرت و آر اس اس و ... سبب نه تنها آسانی استفاده از مجلات الکترونیکی بلکه جذاب بودن آنها شده است. منابع مورد استفاده اعضاء هیئت علمی جهت جستجوی اطلاعات شامل منابع مرجع، غیر مرجع و منابع غیر رسمی بود. در مورد استفاده از منابع مرجع نتایجنشان داد که میزان استفاده از آنها قابل توجه نبود. شاید علت کم بودن منابع مرجع تعداد محدود این منابع در کتابخانه ها و آشنایی کم اعضاء هیئت علمی با آنها باشد. در مورد میزان استفاده از کتاب و مجلات یافته ها حاکی از آن است که میزان استفاده از نشریات حدود 3 برابر بیشتر از کتاب بود. در میان منابع غیر رسمی ، شرکت در سمینارها و کارگاهها در رتبه اول و گفتگو با صاحبنظران در رتبه بعدی قرار داشت. علت استقبال اعضاء هیئت علمی از مجاری غیر رسمی ، امکان تبادل سریع اخبار و اطلاعات در سمینارها و کارگاهها ذکر شد . اعضاء هیئت علمی در میان بانکهای اطلاعات پزشکی بیشترین گرایش را به Pubmed نشان دادند. که نشاندهنده اهمیت این بانک وسادگی استفاده از آن است. در میان چکیده نامه ها و نمایه نامه ها ی پزشکی Medline رتبه اول را به خود اختصاص داد .البته هم اکنون با وجود امکانات ، تسهیلات و خدمات بی نظیر ناشران مجله های الکترونیک ی بسیاری از محققان وکاربران اطلاعات به جای مراجعه به نمایه نامه ها و چکیده نامه ها و سایر منابع مرجع و غیر مرجع چاپی ابتدا سعی می کنند به چنین منابعی در وب مراجعه کنند. در مورد تاثیرپذیری اعضاء هیئت علمی از اینترنت نتایج نشان داد که اعضاء هئت علمی هم اکنون از اینترنت به عنوان یک مجرای اطلاعاتی بهره می جویند.بیشترین دسترسی به اینترنت را هم در محل کار خود داشتند. Google و yahoo نیز به عنوان مهمترین موتورجستجوی در میان جامعه آماری به شمار می رفت .علت گرایش زیاد به گوگل می تواند دستیابی به نتیجه مطلوب درتعداد کمصفحات باشد البته شاید آشنایی کم اعضاءهیئت علمی با امکانات و خدمات سایر موتورجستجوها باعث گرایش زیاد به این دو موتور جستجو شده است که میتوانیمبا تشکیل کارگاهها و معرفی سایر موتورها آعضائ هیئت علمی را با آنها آشنا نماییم.ایمیل نیز در میان سایر خدمات اینترنتی رتبه اول را به خود اختصاص داد.زبان انگلیسی نیز مهمترین زبان در میان اعضاء هیئت علمی در هنگامجستجوی اطلاعات گزارش شد . دلیل لین امر میتواند این باشد که هماکنون بخش اعظمی از منابع اطلاعاتی به این زبان منتشر میشود. شیوه اطلاع یابی افراد یا اصطلاحا رفتار اطلاع یابی اعضاء هیئت علمی مسلما می تواند تحت تاثیر مشکلانتی واقع در مسیر جستجو قرار گیرد این کشکلات به 2 دسته فردی و غیر فردی تقسیم می شوند. کمبود وقت به عنوان مهمترین مشکل فردی و نبود منابع کافی و جدید مهمترین مشکل غیر فردی گزارش شد. قطعی اینترنت و سرعت پایین اینترنت نیز از دیگر مشکلاتن غیر فردی اعضاء هیئت علمی مطرح شد.
Abstract Abstract: Background: The aim of the present study is to investigate the information-seeking behavior of faculty members of kashan university medical science. Materialsand methods: This is a descriptive study and questionnaries was used to collect data from 150 faculty members of kashan university medical science.questionnaries contains two parts: questions about the personal information(7 questions) and questions related to information-seeking behavior (16 questions) . the data were analyzed by descriptive statistics with SPSS ver.11 software. Results: The analysis of data revealed that 122 person select more than one aim . the aim of the information- seeking were education, research, news and …. 56.6 % of faculty members reported using print book and 37.5% electronic books. The results of study revealed that electronic journals prefered over print journals.127 faculty members reported that participate in seminars and workshop for access information. 118statisticalpopulation used Pubmed .91.2% of faculty members reported using Google and 55.9% Yahoo. 20.7% used internet at work and 10.4% at home. 94.1% of faculty members in this study reported using Email.english language was used by 63% . thay had problems in retrival information such as shortage of time and lack of new materials. Conclusion:most of the results in this study are the same of results in other research Keywords: information-seeking behavior,access information,faculty members
تعریف واژه‌های کلیدیکلیدواژه: رفتار اطلاع یابی ، دستیابی به اطلاعات ، اعضاء هیئت علمی
منابع و ماخذ 12. منابع: 1. افشارزنجانی، ابراهیم.1366. روشهای کسب اطلاعات تخصصی توسط اعضاء هیئت علمی موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری .تهران: دانشگاه تهران. 2. بتولی، زهرا . 1385. مروری بر منابع الکترونیکی، گزینش و فراهم آوری آنها در کتابخانههای عصر دیجیتال. پیام بهارستان. سال پنجم: 55: 2-9 3. بردستانی، مرضیه.1383. رفتار اطلاع یابی متخصصان شاغل در ادارات شرکت ملی نفت . فصلنامه کتاب. 1: 97-108 4. حاجبی، رابعه.1371. میزان آگاهی پژوهشگران علوم پزشکی کشور از منابع اطلاعاتی . پایان نامه کارشناسی ارشد علوم کتابداری.تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران. 5. حیاتی، زهیر ، و تصویری ، فاطمه. 1379. بررسی چگونگی تأثیر اینترنت بررفتار اطلاع یابی و فعالیت های پژوهشی اعضای هیأت علمی سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران. فصلنامه کتاب . دوره یازدهم،شماره 4 :63-78 . 6. حیدری، عبدالمجید.1377. بررسی رفتار اطلاع یابی پژوهشگران نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی .پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی . تهران: دانشگاه تهران. 7. خاکپور، علی .1383. رفتار اطلاع یابی دانشجویان کارشناسی ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی. فصلنامه کتاب.15(1): 88-96 . 8. دیلمقانی، میترا.1357. بررسی رفتار اطلاع یابی اعضاء هیئت علمی رشته مهندسی مکانیک در کسب اطلاعات تخصصی در پنج دانشگاه شهرتهران. پایان نامه کارشناسی ارشدکتابداری. تهران: دانشگاه تربیت مدرس. 9. سامانیان، مصیب1378.. رفتار اطلاع یابی پزشکان شهرستان بجنورد. فصلنامه کتاب. 2: 89-100 10. طلاچی، هما.1366. استفاده دانشجویان ، پزشکان عضو هیئت علمی وپژوهشگران از نمایه نامه ها و چکیده نامه ها در دانشگاههای علوم پزشکی ایران، تهران و شهید بهشتی. پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران. 11. قاسمی ، مژگان .1382. بررسی رفتار اطلاع یابی پزشکان مسجد سلیمان . فصلنامه کتاب. دوره چهاردهم، شماره 2 : 13-22 . 12. کاظمی، زهرا. 1383.بررسی رفتار اطلاع یابی استادان ، دستیاران و کارورزان دانشگاه علوم پزشکی اهواز. مدیریت واطلاعات در بهداشت و درمان. 2: 7-14 13. کومار، کریشان.. روشهای پژوهش در کتابداری واطلاع رسانی . ترجمه فاطمه رها دوست و فریبرز خسروی.1374. تهران: کتابخانه ملی. 14.مختارپور، رضا.1386. بررسی و مقایسه رفتار اطلاع یابی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری در دانشکده علوم تربیتی وروانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز. مجله الکترونیکی نما. 2. 15. مکی زاده، فاطمه.1378. بررسی نیاز های اطلاعاتی استادان دانشگاه شیراز. فصلنامه کتاب. 2: 56-68 16. نوروزی ، چالکی عبد الرضا .1380. بررسی بهره گیری پژوهشگران دانشگاه تربیت مدرس از وب جهان گستر. کتابداری. .دفتر سی و هفتم:13-34 . 17. Bichteler, Julie, and Ward, Dederick.1989. Information Seeking Behavior Of Geoscientists.Spicial Library.3:169-178 18. Brown, Ceceilia M. 1999. Information-Seeking Behavior Of Scientists In Electronic Information Age:Astronomers, Chemists, Mathematicians And Physicists.Journal Of The American Society For Information Science. 929-943 19. Chengg.Y.1996. Information-Seeking Behavior Of Health Profession In Hongkong:A Survey Of Thirty-Seven Hospitals. The Bulltein Of Medical Library Association. 1:32-39 20. Cheryl, Dee, and Stanley, Ellen E. 2005. Information-Seeking Behavior Of Nursing Students And Clinical Nurses:Implications For Health Sciences Librarians.Journal Of The Medical Library Association.2:213-223 21. Curtis Kl, Weller Ac, and Hurd Jm.1997. Information-Seeking Behavior Of Health Sciences Faculty: The Impact Of New Information Technologies. Bull Med Libr Assoc Oct;85(4): 402-10. 22. Francis, Hannah . 2005. The Information-Seeking Behavior Of Social Science Faculty At The University Of The West Indies, St. Augustine Campus. The Journal Of Academic Librarianship, Volume 31, Issue 1, January: 67-72 23. Grajek, Se, Calarco, P, Frawley, Sj, Mckay, J, Miller, Pl, Paton, Ja, Roderer, Nk, and Sullivan ,Je.1997. Evaluating Iaims At Yale: Information Access. J Am Med Inform Assoc .4(2):138-49. 24 Wallis, Lisa C. 2006. Information-Seeking Behavior Of Faculty In One School Of Public Health. J Med Libr Assoc. 94:214-217 25. Matusiak, Krystyna K. 2006. Information Seeking Behavior In Digital Image Collections: A Cognitive Approach . The Journal Of Academic Librarianship.Volume 32, 5:
ملاحظات اخلاقی
اهداف و فرضیات. اهداف: هدف کلی پژوهش تعیین رفتار اطلاع یابی اعضاء هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان در سال 1387 می باشد و اهداف جزئی آن : 1. تعیین میزان همگامی اعضاء هیات علمی با پیشرفتهای تخصص خود 2. تعیین هدف اعضاء هیات علمی از جستجوی اطلاعات 3. تعیین میزان استفاده اعضاء هیات علمی از کتب چاپی و الکترونیکی 4. تعیین میزان استفاده اعضاء هیات علمی از مجلات چاپی و الکترونیکی 5. تعیین منابع مورد استفاده اعضاء هیات علمی جهت دسترسی به اطلاعات 6. تعیین میزان استفاده اعضاء هیات علمی از بانکهای اطلاعات پزشکی ، چکیده نامه ها و نمایه نامه های پزشکی 7. تعیین میزان تاثیرپذیری اعضاء هیات علمی از اینترنت. 8. تعیین زبان مورد استفاده اعضاء هیات علمی هنگام استفاده از منابع. 9. تعیین مشکلات فردی اعضاء هیات علمی هنگام استفاده از منابع. 10. تعیین مشکلات غیر فردی اعضاء هیات علمی هنگام استفاده از منابع
فهرست مطالب
تعریف واژگان 5. تعریفواژهها: اطلاع یابی: اطلاع یابی فرایندی است که از نیاز اطلاعاتی آغاز شده و طی مراحلی اسناد و منابع اطلاعاتی با استفاده از استراتژیهای معین مورد جستجو قرار گرفته، اطلاعات مورد نیاز پس از استخراج بازبینی و بررسی شده و در نهایت اطلاعات مورد نظر بازیابی می شوند و به حل مسئله منجر خواهد شد. (نویدی، 1384) رفتاراطلاع یابی: جستجوی هدفمند اطلاعات بعنوان پیامد یک نیاز اطلاعاتی در راستای برآوردن یک یا چند هدف. مهارتهای اطلاع یابی: مهارتهای اطلاع یابی شامل مهارتهای بازیابی، ارزیابی، سازماندهی و تبادل اطلاعات است. الف. مهارتهای بازیابی: شناخت منابع اطلاعاتی، مهارت در استراتژیهای جستجو و توان استفاده از نمایه نامه ها و چکیده نامه ها ب. مهارتهای ارزیابی: دانش انتخاب و ارزیابی اطلاعات، مهارت در استراتژی اطلاعات ج. مهارتهای سازماندهی: مهارت در یادداشت برداری از کتابها و نشریات،مهارت در ذخیره سازی فردی اطلاعات د. مهارتهای تبادل اطلاعات: توانایی علمی نویسی منابع: منظور از منابع ، منابع مرجع (پایان نامه ها، کتابشناسی ها، دایره المعارفها و ...) و منابع غیر مرجع (کتاب، مجلات و ..) می باشد. هدف: منظور ، اهداف اعضاء هیات علمی از جستجوی اطلاعات شامل انجام تحقیقات علمی، کسب اطلاعات عمومی، سرگرمی و غیره می باشد. زبان: منظور، زبان منابع منتخب از سوی اعضاء هیات علمی هنگام جستجوی اطلاعات می باشد.
چکیدهچکیده: سابقه و هدف:افزایش روزافزون اطلاعات باعث شده است تا دوران معاصر را "عصر اطلاعات" نامگذاری کنند و با توجه به این رشد سریع وروزافزون اطلاعات ، مساله چگونگی جستجو و بازیابی ْآن مطرح میگردد. این پژوهش به منظور بررسی رفتار اطلاع یابی اعضاء هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان در جستجوی اطلاعاتمورد نیازشان و شناخت مشکلات آنان ، انجام شده است. مواد و روشها: این پژوهش از نوع توصیفی مقطعی است. جامعه پژوهشی کلیه اعضاء هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان بودند. به دلیل محدودیت جامعه آماری از روش نمونه گیری استفاده نشد و کل جامعه یعنی حدود 150 نفر در نظر گرفته شد. یافته های پژوهش به کمک پرسشنامه ای متشکل از 20 سوال بسته و باز گردآوری شد. پرسشنامه ها با حضور در محل کار اعضاء هیات علمی جمع آوری شد. لازم به ذکر است که اعضاء هیات علمی در اکثر سوالات مجاز به انتخاب بیش از یک گزینه بوده اند در نتیجه در پاره ای از اوقات تعداد گزینه های انتخاب شده از تعداد جامعه پژوهش بیشتر است.داده های پژوهش با استفاده از آمار توصیفی و تعیین فراوانی مطلق و نسبی به کمک نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: در مورد هدف اعضاء هیئت علمی از جستجوی اطلاعات 122 نفر از آنها به بیش از یک هدف اشاره کردند . اهداف مورد نظر ما شامل اهداف آموزشی ، پژوهشی و اخبار و اطلاعات عمومی بود. که از این بین ، 7/89 درصد اعضاء هیئت علمی به بیش از یک هدف اشاره کردند. در مورد استفاده اعضاء هیئت علمی از کتاب و مجلات چاپی و الکترونیکی یافته ها حاکی از آن است که آنان کتاب چاپی را به کتاب الکترونیکی ترجیح می دهند و در مقابل مجلات الکترونیکی را به مجلات چاپی ترجیح می دهند .منابع مورد استفاده اعضاء هیئت علمی جهت جستجوی اطلاعات شامل منابع مرجع، غیر مرجع و منابع غیر رسمی بود. 9/16 درصد پایان نامه را ترجیح دادند و 2/36 درصد کتابشناسیها را مورد استفاده قراردادند. در مورد منابع غیر رسمی منتخب اعضاء هیئت علمی، یافته ها حاکی از آن بود که 127 نفر شرکت در سمینار و کارگاه و 98 نفر گفتگو با صاحبنظران را به عنوان یکی از منابع کسب اطلاعات استفاده کردند. در مورد استفاده از بانکهای اطلاعاتی پزشکی یافته ها حاکی از آن بود که به ترتیب Pubmed دارای بیشترین میزان استفاده بود.اعضاء هیات علمی در استفاده از چکیده نامه ها و نمایه نامه ها بیشترین استفاده را از Medlineبه عمل آوردند.در مورد استفاده از موتور جستجوها نتایج حاکی از آن است که اعضاء هیات علمی بیشترین استفاده را به ترتیب از google ، yahoo، msnوAltavista می کردند. درمورد استفاده از خدمات اینترنتی نتایج نشان داد که 1/94 درصد "ایمیل" را ترجیح دادند. در مورد زبان منتخب اعضاء هیئت علمی هنگام دستیابی به اطلاعات نتایج نشان می دهد که 4/63 درصد زبان انگلیسی و 5/36 درصد هر دو زبان فارسی و انگلیسی را ترجیح دادند. نتایج نشان داد که بیشترین درصد مشکلات فردی مربوط به کمبود وقت در بین اعضاء هیئت علمی بود. عمده ترین مشکل غیر فردی که توسط اعضاء هیئت علمی به آن اشاره شد نبود منابع کافی و جدید بود . نتیجه گیری:طبق نتایج بدست آمده انگیزه اصلی اعضاء هیئت علمی در جست و جوی اطلاعات انجامکارهای آموزشی و پژوهشی بود.فرمت الکترونیکی مجله و فرمت چاپی کتاب به دلیل سهولت استفاده و در دسترس بودن در اولویت استفاده قرار داشت. شرکت در سمینارها و کارگاهها به دلیل ویژگی سهولت در تبادل اطلاعات به عنوان یکی از مهمترین منابع کسب اطلاعات توسط اعضاء هیئت علمی مطرح شد. Pubmed به دلیل سهولت استفاده در بین اعضاؤ هیئت علمی از محبوبیت خاصی برخوردار بود. امکانات متعدد گوگل و دستیابی به نتایج مورد نظر در تعداد صفحات کمتر شاید از دلایل اصلی محبوبیت گوگل در بین اعضاء هیئت علمی باشد. به طورکلی بسیاری از یافته های این پژوهش ، یافته هایی را که در تحقیقات پیشین به دست آمده را تایید کرد. کلیدواژه: رفتار اطلاع یابی ، دستیابی به اطلاعات ، اعضاء هیئت علمی
پیشینه پژوهش6-1. مروری بر مطالعات ایران: "حیاتی و تصویری" در مقاله ای مشترک چگونگی تأ ثیر اینترنت بر رفتار اطلاع یابی و فعالیتهای پژوهشی اعضای هیأت علمی سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران را در مراکز تهران،شیراز و مشهد مورد بررسی قرار دادند. یافته های پژوهش نشان داد که میزان استفاده از اینترنت در جامعه تحت بررسی پایین است. در میان خدمات و منابع اینترنتی ، پست الکترونیکی بیشترین کاربر را به خود اختصاص داد. میان رفتار اطلاع یابی و فعالیتهای پژوهشی در دو گروه کاربر و غیر کاربر تفاوت معناداری مشاهده نشد. (حیاتی 1379، 63-78) "قاسمی" در مقاله ای با عنوان "بررسی رفتار اطلاع یابی پزشکان مسجد سلیمان" نیازهای اطلاعاتی و رفتار اطلاع یابی پزشکان مسجد سلیمان را در دسترسی به اطلاعات روزآمد مورد بررسی قرار داد. نتایج حکایت از آن داشت که پزشکان مسجد سلیمان برای همگامی با پیشرفتهای تازه پزشکی ، ابتدا از مجلات پزشکی با میانگین41/2 و سپس از کتابها و تک نگاشتها با میانگین 08/2 استفاده می کنند.1/77 درصد از پاسخ گویان ، نبود شبکه ها و پایگاه های اطلاعاتی را مهم ترین مشکل غیر فردی خود برای همگامی با پیشترفتهای تازه پزشکی و 2/74 درصد از آنها کمبود وقت را مهمترین مشکل فردی مطرح کرده اند. یافته های پژوهش نشان داد که 2/68 درصد از پزشکان با پایگاه کتابشناختی مدلاین آشنایی دارند(قاسمی 1382،13-22). "نوروزی چالکی" در مقاله خود با عنوان " بررسی بهره گیری پژوهشگران دانشگاه تربیت مدرس از وب جهان گستر" به این نتیجه رسید که 84/37 درصد از افراد برای دسترسی به اطلاعات مورد نظر در وب از موتورهای کاوش و 47/33 درصد از آنها با وارد کردن نشانی صفحه خانگی مستقیماً وارد وب سایت مورد نظر شده و بعد به جستجوی کلید واژه ای در آن می پردازند. استفاده از پیوندهای فرامتنی با94/13 درصد و پست الکترونیکی با 35/12 درصد در مرحله بعدی قرار گرفتند. در پژوهش مذکور مشخص شد که در صد کمی از افراد، متناسب با نیازهای خاص خود به موتورهای کاوش تخصصی مراجعه می کنند(نوروزی چالکی 1380،13-43). "خاکپور" رفتار اطلاع یابی دانشجویان کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه های دولتی شهر تهران را مورد بررسی قرار داد.یافته ها نشان داد که 5/41 در صد از جامعه پژوهش، انگیزه و هدف خود را روزآمد کردن اطلاعات علمی ذکر کردند و کتابها ی درسی، کتابهای کمک درسی، نشریات ادواری تخصصی و بانکهای اطلاعاتی هر کدام با 86/12 درصد، پر استفاده ترین منبع اطلاعاتی آنان است. "مشاوره با استادان" پر استفاده ترین روش اطلاع یابی این جامعه بوده (03/19) و" برگه دان" ، معمول ترین روش دستیابی آنها به منابع مورد نیاز است(27/26). مهم ترین موانع و مشکلات در دستیابی به اطلاعات مورد نیاز ،" نبود منابع مورد نیاز در مجموعه" و" روز آمد نبودن منابع موجود" ( هر یک با 34/20 درصد) عنوان شد . 6/63 درصد از جامعه پژوهش از شبکه های رایانه ای و یا صفحه فشرده استفاده می کنند(خاکپور 1383، 88-96).
روش پژوهش(جامعه، محیط پژوهشی،حجم نمونه و چگونگی تعیین،...)
روش جمع آوری اطلاعاتمواد و روشها: این پژوهش از نوع توصیفی مقطعی است. جامعه پژوهشی کلیه اعضاء هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان بودند. به دلیل محدودیت جامعه آماری از روش نمونه گیری استفاده نشد و کل جامعه یعنی حدود 150 نفر در نظر گرفته شد. یافته های پژوهش به کمک پرسشنامه ای متشکل از 20 سوال بسته و باز گردآوری شد. پرسشنامه ها با حضور در محل کار اعضاء هیات علمی جمع آوری شد. لازم به ذکر است که اعضاء هیات علمی در اکثر سوالات مجاز به انتخاب بیش از یک گزینه بوده اند در نتیجه در پاره ای از اوقات تعداد گزینه های انتخاب شده از تعداد جامعه پژوهش بیشتر است.داده های پژوهش با استفاده از آمار توصیفی و تعیین فراوانی مطلق و نسبی به کمک نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. . روشجمعآوریاطلاعات: این پژوهش از نوع توصیفی مقطعی است. لازم به ذکر است به دلیل محدودیت جامعه آماری از روش نمونه گیری استفاده نشد و کل جامعه یعنی حدود 150 نفر در نظر گرفته شد. یافته های پژوهش به کمک پرسشنامه ای متشکل از 20 سوال بسته و باز گردآوری شد. در قسمت اول پرسشنامه از مشخصات فردی و اطلاعات عمومی پاسخگو سوال شد و در قسمت دوم شیوه های دسترسی اعضاء هیئت علمی به اطلاعات تخصصی مورد نیاز و موانع و مشکلاتی که آنها در دسترسی به اطلاعات با آن روبرو می شوند بررسی شد. ضمنا الگوی پرسشنامه از کتاب" روشهای پژوهش در کتابداری و اطلاع رسانی" با تغییراتی مانند کاستن و افزودن برخی سوالات تنظیم شد(کومار 1374). پرسشنامه ها با حضور در محل کار اعضاء هیات علمی جمع آوری شد. لازم به ذکر است که اعضاء هیات علمی در اکثر سوالات مجاز به انتخاب بیش از یک گزینه بوده ند. در نتیجه در پاره ای از اوقات تعداد گزینه های انتخاب شده از تعداد جامعه پژوهش بیشتر است. داده های پژوهش با استفاده از آمار توصیفی و تعیین فراوانی مطلق و نسبی به کمک نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد
دانستنیهای پژوهش( چارچوب پنداشتی)
بیان مسئله (مقدمه، سابقه علمی و هدف تحقیق). بیان مسأله: افزایش روزافزون اطلاعات باعث شده است تا دوران معاصر را « عصر اطلاعات » نامگذاری کنند و با توجه به این رشد سریع و روز افزون اطلاعات ، مساله چگونگی جستجو و بازیابی آن مطرح می گردد . با وجود حجم زیاد اطلاعات در رشته پزشکی و علوم وابسته و افزایش روز افزون آن ،همچنین روشهای جدید تشخیص و درمان بیماریها ، ضرورت دستیابی به اطلاعات به ویژه اطلاعات جدید در حوزه پزشکی و علوم وابسته دوچندان شده است زیرا اطلاعات پزشکی به گونه ای است که گاه بودن یا نبودن آن ،مواجه شدن با مساله مرگ و زندگی است. به همین دلیل ، اعضاء هیات علمی ناچارند به فراگیرانی فعال تبدیل شده همچنین بتوانند اطلاعات لازم را از منابع و به روشهای گوناگون استخراج کنند . مراجعه کنندگان امروزی ، خواهان دسترسی مستقیم و سریع به اطلاعات مورد نیاز در کتابخانه ها یا هر سازمان دیگر هستند و همین تفاوت رفتار افراد در یافتن اطلاعات، موجب ایجاد فعالیتها و ابداعات نوین در حرفه کتابداری شده است و کتابداران ضمن تنظیم و سازماندهی اطلاعات، چگونگی استفاده از اطلاعات را به مراجعه کنندگان آموزش می دهند. به عبارتی جهت دستیابی موفق به مراکز اطلاع رسانی و سودمندی این مراکز ،کتابداران باید،استفاده کنندگان را بشناسند. انگیزه ها و هدفهای جستجوی اطلاعات آنها ، ماهیت و نوع اطلاعات و در یک کلمه « رفتار اطلاع یابی » استفاده کنندگان را بشناسند و به بررسی این امر مهم بپردازند . اعضاء هیئت علمی دانشگاهها جهت برآوردن نیازهای آموزشی و بالینی خود نیاز به محدوده وسیعی از اطلاعات دارند. با توجه به محدودیت زمانی بسیاری از آنها منابعی را که آسانتر برای استفاده ومناسبتر و معتبرتر باشند استفاده می کنند. کتب چاپی به دلیل سهولت استفاده و در دسترس بودن به میزان زیادی مورد استفاده قرار می گیرند (حیدری 1377)، (دیلمقانی 1357)و (افشارزنجانی 1366) . امکانات ، تسهیلات و خدمات بی نظیر ناشران مجله های الکترونیکی سبب دگرگونی در رفتار اطلاع یابی استفاده کنندگان اطلاعات شده است(Brown 1999, 929-943 ), (rezaei sharufabadi 1993 ). دستیابی به اطلاعات از طریق مجراهای غیر رسمی منبع دیگری جهت دستیابی به اطلاعات می باشد (Premsmith 1990, 383-387)، (بردستانی 1383، 97-108). تحقیقات انجام شده در 1990 نشان داد که منابع الکترونیکی از جمله مدلاین و سیناهل محبوبیت زیادی در بین متخصصان علوم پزشکی داشتند. اما نتایج مطالعات مختلف متفاوت بوده است , ( verhey 1999, 252-259).( Curtis 1997, 402-410 ), ( Grajek 1997, 138-149 ) .متون دیگر گزارش دادند که جستجو در بانکهای اطلاعاتی به عنوان یک منبع اطلاعات کمتر مورد استفاده بوده است و علل آن را فقدان دسترسی به کامپیوتر(Richwine 2001, 37-44) ، فقدان زمان لازم جهت جستجو بین متون متعددی که موجود است دانسته اند(verhey 1999, 252-259). فرانسیس (2005) نشان داد که 6/84 درصد از اعضای هیأت علمی از کتاب های درسی ، 8/53 درصد از مجلات تخصصی و 3/42 درصد نیز از تک نگاشت ها در فرایند تحقیق بهره می برند. این اعضاء، منابع اصلی دسترسی به اطلاعات روزآمد را شماره های جاری مجلات و جستجو در پایگاه های اطلاعاتی عنوان کردند. پایگاه های اطلاعاتی ابسکو و امرالد هر کدام با 5/19 درصد، بیشترین مراجعه اعضای هیأت علمی را به خود اختصاص دادند (Francis 2005,67-72). این در حالی است که مکًی زاده نشان داد که مهمترین منبع مورد استفاده محققان ، مجلات داخلی و خارجی و در مرحله بعد کتاب است. چکیده نامه ها، نمایه ها و کتابشناسی های تخصصی از ابزارهای مورد استفاده برای جستجوی اطلاعات است. مهمترین موانع در دسترسی به اطلاعات، عدم وجود منابع مورد نیاز در کتابخانه ، محدودیت وقت و اشتغال زیاد، پراکندگی کتابخانه ها و عدم آگاهی از وجود منابع ذکر گردید(مکی زاده 1378، 13-22). در این مطالعه هدف، روش، ابزار جستجو، نوع اطلاعات و شیوه های معمول کسب اطلاعات توسط اعضاء هیات علمی بررسی شد ، زیرا شناخت شیوه های کسب اطلاعات توسط اعضاء هیات علمی و شناخت مشکلات، نیازها و نقطه نظرات آنها می تواند در شکل دهی راههای صحیح ارائه اطلاعات به آنها ، بسیار با اهمیت باشد . در انجام این مهم، بررسی روشهای کسب اطلاعات اعضاء هیات علمی می تواند تعیین یک الگوی مناسب جهت اطلاع رسانی و خدمات در کتابخانه های بیمارستانی و دانشگاهی علوم پزشکی منجر شود و می توان از آن به عنوان پیش نیاز و زمینه ای مناسب برای برنامه ریزی جهت ارائه خدمات بهینه اطلاع رسانی ، استفاده کرد .
بحث و نتیجه گیری نتیجه گیری:طبق نتایج بدست آمده انگیزه اصلی اعضاء هیئت علمی در جست و جوی اطلاعات انجامکارهای آموزشی و پژوهشی بود.فرمت الکترونیکی مجله و فرمت چاپی کتاب به دلیل سهولت استفاده و در دسترس بودن در اولویت استفاده قرار داشت. شرکت در سمینارها و کارگاهها به دلیل ویژگی سهولت در تبادل اطلاعات به عنوان یکی از مهمترین منابع کسب اطلاعات توسط اعضاء هیئت علمی مطرح شد. Pubmed به دلیل سهولت استفاده در بین اعضاؤ هیئت علمی از محبوبیت خاصی برخوردار بود. امکانات متعدد گوگل و دستیابی به نتایج مورد نظر در تعداد صفحات کمتر شاید از دلایل اصلی محبوبیت گوگل در بین اعضاء هیئت علمی باشد. به طورکلی بسیاری از یافته های این پژوهش ، یافته هایی را که در تحقیقات پیشین به دست آمده را تایید کرد. 9. بحث: 9-1. میزان همگامی اعضاء هیئت علمی با پیشرفتهای تخصص خود: نتایج نشان داد که 59 درصد زنان و 45 درصد مردان همگامی با پیشرفتهای تازه را "زیاد" و "بسیار زیاد" گزارش دادند. با توجه به نیازی که اعضاء هیئت علمی جهت روز آمد شدن اطلاعات خود در زمینه پزشکی برای تدریس ، مداوا و تحقیق دارند میزان متوسط همگامی این گروه با پیشرفتهای تازه پزشکی بایستی مورد توجه قرار گیرد. کاظمی در تحقیق خود نشان داد که بیشتر جامعه آماری میزان همگامی خود را متوسط گزارش دادند. (کاظمی 1383، 7-14). 9-2. هدف اعضاء هیات علمی از جستجوی اطلاعات: در مورد هدف اعضاء هیئت علمی از جستجوی اطلاعات 122 نفر از آنها به بیش از یک هدف اشاره کردند . اهداف مورد نظر ما شامل اهداف آموزشی ، پژوهشی و اخبار و اطلاعات عمومی بود. که از این بین ، تنها 9/2 درصد فقط به هدف آموزشی ، 9/5 درصد فقط به هدف پژوهش و 5/1 درصد فقط به هدف اخبار و اطلاعات عمومی به جستجوی اطلاعات پرداختند و7/89 درصد اعضاء هیئت علمی به بیش از یک هدف اشاره کردند. که این نشاندهنده اهمیت آموزش و پژوهش به طور همزمان در میان اعضاء هیات علمی می باشد. این نتایج با نتایج افشار زنجانی همخوانی دارد. افشار زنجانی(1366) در پایان نامه خود روشهای کسب اطلاعات تخصصی اعضاء هیئت علمی موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی را بررسی کرد و دریافت منظور اصلی این گروه از بهره برداری از منابع ،انجام وظایف پژوهشی است (افشارزنجانی 1366) . حیاتی (1379) در تحقیق خود بیان می کند که اکثر پاسخگویان انجام کارهای پژوهشی را به عنوان انگیزه و هدف جست و جوی اطلاعات عنوان کردند(حیاتی 1379، 63-78). در پژوهشهای دیگری که جامعه مورد بررسی آنها اعضاء هیئت علمی دانشگاهها و موسسات علمی هستند شناسایی منابع تخصصی و روزآمد کردن اطلاعات به منظور ارائه مقالات و تدریس را انگیزه اصلی جست و جوی اطلاعات عنوان کردند (مکی زاده 1378، 13-22)، (دیلمقانی 1357). 9-3. میزان استفاده اعضاء هیات علمی از کتب و مجلات چاپی و الکترونیکی: در مورد استفاده اعضاء هیئت علمی از کتاب چاپی و الکترونیکی یافته ها حاکی از آن است که بیش از نیمی از اعضاء هیئت علمی کتب چاپی را به کتاب الکترونیکی برای جستجوی اطلاعات ترجیح دادند. کتاب الکترونیکی کتابی است که به خواننده امکان ذخیره و بازیابی متن الکترونیکی را در یک وسیله الکترونیکی می دهد. از نظر فنی ، کتابهای الکترونیکی نیازمند داشتن پردازشگرهای سریع ، حافظه بالا و توانایی مدیریت ترکیبات مختلف داده ها می باشند. انگیزه استفاده از کتابهای الکترونیکی به شرایط اقتصادی کاربران که توانایی استفاده از منابع الکترونیکی (دستگاه کتابخوان الکترونیکی یا دسترسی به اینترنت ) را داشته باشد بر می گردد(بتولی 1385 ، 2-9). علت دیگر آمار پایین استفاده از کتاب الکترونیکی ، عدم دسترسی به کتب الکترونیکی در کتابخانه ها می باشد. هم اکنون تعداد اندکی کتاب الکترونیکی در کتابخانه ها ی دانشگاه موجود می باشد. یافته ها حاکی از آن است که اعضاء هیئت علمی مجلات الکترونیکی را به مجلات چاپی ترجیح می دهند. علت استقبال زیاد از مجلات الکترونیکی شاید مزایای کاربری این فناوری باشد. از جمله این مزایا می توان به صرفه جویی در وقت ، غنا و قابلیت افزودن چندرسانه و قابلیت تعامل ، تسریع در روند نشرمجله ، دسترسی فوری ، کامل و روزآمد بودن ، امکان تعامل و محاوره سریع با نویسنده مقالات ، دسترسی به آرشیو کامل و گذشته نگر مجلات ، بی معنی شدن مفهوم زمان و مکان در بازیابی اطلاعات اشاره کرد(بتولی 1385 ، 2-9). برخلاف این نتایج ،براون (1999) گزارش می کند که متخصصان علوم نجوم فرمت چاپی مجلات را ترجیح دادند (Brown 1999, 929-943 ). نتایج تحقیق دی(2005) نشان داد که پرستاران تجربی و دانشجویان پرستاری منابع چاپی و انسانی را به منابع الکترونیکی جهت دریافت اطلاعات بهداشتی ترجیح دادند و علت آنرا استفاده آسان و دسترسی فوری به اطلاعات
پیشنهادات . پیشنهادات: 1- آموزش کارمندان کتابخانه های پزشکی جهت بالا بردی سطح مهارتها و روزآمد کردن آنها به منظور تامین رضایت استفاده کنندگان و کسب اطلاعات مناسب توسط آنها 2- آموزش شیوه استفاده از منابع عمده مرجع پزشکی به اعضاء هیئت علمی 3- معرفی و آموزش نحوه استفاده از چکیده نامه ها و نمایه نامه های پزشکی به اعضاء هیئت علمی به صورت سخنرانی 4- تخصیص بودجه کافی به کتابخانه ها جهت تهیه منابع کافی و روزآمد 5- مجموعه سازی صحیح و به موقع از طریق تعیین و دریافت نیاز استفاده کنندگان از کتابخانه های دانشکده ها و بیمارستانها 6- ارتقای پهنای باند اینترنت در دانشگاه و رفع مشکلات مخابراتی 7- اتصال کامپیوترهای کتابخانه های بیمارستانی به شبکه اینترنت و تجهیز آن کتابخانه ها به تعداد کافی کامپیوتر جهت استفاده مراجعان برای بازیابی اطلاعات 8- برگزاری کارگاههای آموزشی جهت معرفی بانکهای اطلاعات پزشکی 9- خریداری و در دسترس قرار دادن منابع الکترونیکی بیشتر 10- معرفی و آموزش استفاده از خدمات اینترنتی از جمله گروههای خبری و..... 11- برگزاری کلاسهای آموزشی تقویت زبان انگلیسی برای اعضاء هیئت علمی
روش اجرای طرح ( به طور کامل ذکر شود)
معیارهای ورود و خروج مطالعه
WorkPlace
روش تجزیه و تحلیل داده ها و بررسی آماری
مشکلات اجرایی در انجام طرح و روش حل مشکلات

پیوست ها
hide/show

نام فایل تاریخ درج فایل اندازه فایل دانلود
8727.doc1392/05/13594944دانلود